Tradycje przemys?owe okolic Boronowa - Stowarzyszenie Mi?o?nik?w Ziemi Boronowskiej
   Nawigacja
Portal
  Strona G??wna
  Zarz?d SMZB
  Statut
  O NAS
  Kontakt
  Szukaj
  Dofinansowania

Galeria
  Wieliczka
  Wystawa
  Festyn 5.08.2012
  Turystyczne atrakcje
  Odznaczenie P.Go??bka
  Maj?wka 2010
  Zima 2010
  Maj?wka 2009
  Boron?w w fotografii
  D?ugosz kr?lewski
  Promocja ksi??ki
  Prelekcje SMZB

10-lecie SMZB
  10-lecie SMZB
  Wystawa 10-lecia
  Prezentacja dorobku

Aktualno?ci
  Karnawa?owe spotkanie przy kawie

Og?oszenia
  Plan spotka?
  Wycieczka

400-lecie Ko?cio?a
  Podzi?kowanie
  Odpust
  5.06.2011
  30.04.2011
  20.02.2011

Artyku?y
  O Janie Kuliszu
  Przemys? Boronowa
  "Kulturkampf"

Linki
  Urz?d Gminy Boron
  GOK
  Parafia Boron
  ZPO Boron
  LKS Jedno?? Boron
  Stow. dla Boronowa
  Boron?w w Wikipedii
  Sk?adnica G?rno?l?ska

Archiwum
  Festyn
  Walne Zebranie
  Przyroda w Boronowie
  Dzia?alno?? Stowarzyszenia
  Promocja
  Sprawozdanie
  Pomnik
  Pokaz
  Wystawa

   Losowe zdjÍcie


Kliknij aby powi?kszy
Tradycje przemys?owe okolic Boronowa


Damian Go??bek

Tradycje przemys?owe okolic Boronowa



Ziemia Lubliniecka by?a przed wiekami jedn? z kolebek g?rno?l?skiego przemys?u wydobywczo-hutniczego. W?r?d tutejszych las?w i p?l dymi?y niegdy? ku?nice i wielkie piece, a w ich s?siedztwie kopano rud? ?elazn?. Dzi? w miejscach tych, w kt?rych ongi? rozwija?a si? dzia?alno?? przemys?owa, up?ywaj?cy czas zaciera resztki ?lad?w po tych kilkusetletnich tradycjach hutniczych i g?rniczych.


Okolice Boronowa s? tym zak?tkiem powiatu lublinieckiego, w kt?rym jeszcze teraz mo?na si? natkn?? na szereg namacalnych ?lad?w przypominaj?cych ?w dawny, przemys?owy charakter tego terenu. W gminie tej wyst?puje szereg nazw miejscowych i terenowych, jak Hucisko, Smolny Piec, Pod Hut?, Do?y, Szklana Huta. W lesie pod Zumpami uwag? przykuwaj? liczne zapadliska i kopce ziemne, b?d?ce pozosta?o?ci? po dawnej dzia?alno?ci g?rniczej, a okolic? Do??w urozmaica dawny staw hutniczy, powsta?y w po?owie XVI wieku, po wyeksploatowaniu w tym miejscu grubej warstwy rudy darniowej. Po boronowskim stawie hutniczym ( w centrum wsi ) zachowa? si? dot?d kompleks mokrade? poro?ni?tych trzcin?, a o tradycjach g?rniczych przypomina w tej miejscowo?ci dobrze utrzymana XVIII-wieczna kapliczka drewniana ?w. Barbary, kt?rej historia by?a dawniej zwi?zana z zumpia?sk? kopalni? rudy ?elaznej. Najstarszych informacji o boronowskim hutnictwie dostarcza ,, Urbarz lubliniecki z roku 1574”. Odnajdujemy w nim m.in. stwierdzenie, ?e ?wczesny mistrz hutniczy Maciej Kos posiada? w Boronowie ku?nice ,,….od starodawna”. Dowiadujemy si? te?, ?e ?w ku?nik jaki? czas wcze?niej zbudowa? swoj? drug? ku?nic? ,,….przy nowym stawie” ( na Do?ach). Obie hamernie zosta?y w roku 1753 rozbudowane i od tego czasu jako tzw. fryszerki (od Frischfeuer ) produkowa?y g??wnie ?elazo sztabowe. Ka?da z nich zatrudnia?a po 6-8 robotnik?w. W Boronowie znajdowa?a si? te? w XIX wieku siedziba Zarz?du hutniczego, kt?remu podlega?y wszystkie zak?ady hutnicze z rejonu Boronowa, Hadry i Chwostka ( 5 fryszerek i wielki piec).

W XVII wieku wydobywano ko?o Zump?w kruszce srebrno-o?owiowe, a przez nast?pne dwa stulecia –rud? ?elazn?, a? do 1880 roku znajdowa?a si? tam kopalnia syderytu, najwi?ksza spo?r?d pi?ciu ?wczesnych lublinieckich kopal?. Zatrudnia?a ona, w niekt?rych okresach oko?o stu g?rnik?w, a jej pole wydobywcze mia?o powierzchni? kilku kilometr?w kwadratowych. Kopalnia zaopatrywa?a szereg okolicznych zak?ad?w hutniczych m.in. wielkie piece w Chwostku i w Bru?ku.

Z histori? tej okolicy zwi?zany by? r?wnie? przez przesz?o dwa stulecia przemys? szklarski. Obecna wie? Hucisko nosi?a ju? na pocz?tku XVIII wieku nazw? Stare Huty Szk?a ( Alte Glash?tten ). Skoro ju? wtenczas by?a w u?yciu taka nazwa, mo?na przyj??, ?e szklarstwo musia?o tam mie? ju? w?wczas stare tradycje, si?gaj?ce siedemnastego, a mo?e nawet szesnastego wieku. Jedna huta by?a w samym Hucisku, a druga prawdopodobnie w pobliskim przysi??ku Sitki, gdy? na starej mapie z pocz?tku XIX wieku, ta male?ka miejscowo?? okre?lana by?a r?wnie? nazw? Hucisko. Tak?e w lesie, w pobli?u D?bowej G?ry znajdowa?a si? od oko?o 1730 roku huta szk?a. Sta?a ona w pobli?u polsko-?l?skiej granicy, a swoje wyroby zbywa?a ona g??wnie na ziemiach polskich, gdzie rynek by? bardzo ch?onny. Na ?l?sku cena wyrob?w szklanych by?a wtedy niska z powodu panuj?cej tu du?ej konkurencji. W ?wczesnym powiecie lublinieckim by?o 6 hut szk?a ( w Szklanej Hucie, Olszynie, ko?o Kochcic, w R?dzinie, ko?o Skrzyd?owic i w W?dzinie ). Gdy po utworzeniu Kr?lestwa Kongresowego car wprowadzi? wysokie c?o ochronne na towary przywo?one ze ?l?ska, dalsza produkcja w Szklanej Hucie sta?a si? nieop?acalna i hut? zamkni?to prawdopodobnie w 1821 roku. Podobny los spotka? r?wnie? nieco wcze?niej inn? przygraniczn? hut? w Olszynie.

Dzi?ki dawnemu uprzemys?owieniu obraz okolic Boronowa zmienia? si? gwa?townie. Podczas gdy jeszcze w roku 1720 ta ma?a ?r?dle?na miejscowo?? liczy?a zaledwie oko?o 400 mieszka?c?w, to p?? wieku p??niej liczba ta si? podwoi?a, a w roku 1840 Boron?w mia? ju? 1781 mieszka?c?w i sta? si? najwi?ksz? wsi? w powiecie oraz trzeci? miejscowo?ci? pod wzgl?dem liczby mieszka?c?w, po Lubli?cu i Dobrodzieniu. W po?owie XIX stulecia opr?cz wspomnianej kopalni i hut znajdowa?y si? na tym terenie wytw?rnie smo?y i pota?u, w licznych mielerzach wypalano w?giel drzewny, by? browar ksi???cy i gorzelnia, wytw?rnia naczy? glinianych, tartak i trzy m?yny wodne, a w D?bowej G?rze wyrabiano gonty na potrzeby ca?ego kosz?ci?skiego dominium. W okolicy tej by?o te? w tamtym czasie 11 wiejskich kowali, 22 innych rzemie?lnik?w i 10 kupc?w.

Ten stan utrzymywa? si? do ko?ca lat sze??dziesi?tych tamtego stulecia, p??niej nast?powa? stopniowy upadek zak?ad?w, podobnie jak w ca?ym powiecie. Lubliniecki przemys? oparty na wykorzystywaniu w?gla drzewnego, nie wytrzymywa? konkurencji nowoczesnego przemys?u g?rniczo-hutniczego, rozwijaj?cego si? w?wczas w rejonie Bytomia, Kr?lewskiej Huty i Katowic.

Warto nadmieni?, ?e z?o?a boronowskiej rudy ?elaznej nie zosta?y do ko?ca wyeksploatowane. Ju? wkr?tce po zamkni?ciu kopalni ksi??? Fryderyk Wilhelm Hohenlohe rozpocz?? starania o wskrzeszenie g?rnictwa na tamtym terenie. Prowadzono wiercenia ko?o Zump?w, D?bowej G?ry i Niw i odkryto nowe pok?ady rudy ?elaznej ( a tak?e niewielkiej ilo?ci rudy o?owiowej i w?gla kamiennego). W roku 1890 ksi??? wszed? w sp??k? z Tow. Akcyjnym ,,Zjednoczone Huty Kr?lewskie i Laura” i uzyska? uprawnienia do eksploatacji kopalin. W ostatniej chwili udzia?owcy si? wycofali z przedsi?wzi?cia z powodu zbyt uci??liwego transportu ( najbli?sza stacja kolejowa by?a wtedy w Kosz?cinie). Starania te wznowi? z du?ym powodzeniem ksi??? Karol Gotfryd Hohenlohe, gdy Boron?w uzyska? po??czenie kolejowe w 1927 roku. Ich pomy?lny fina? przerwa? wybuch wojny. Po wojnie, ju? w zmienionej sytuacji polityczno-gospodarczej, boronowska ruda posz?a w zapomnienie.


Bibliografia
1.Fechner H.,Schlesische Glasindustrie unter Friedrich dem Gro?en und seinen Nachfolgen bis 1806, t.26/1892
2.Go??bek D.,, Dawne hutnictwo i g?rnictwo w okolicy Boronowa” 2004



82899 -Liczba unikalnych wizyt